น้ำมันคอมเพรสเซอร์ Rotary Screw vs Reciprocating — เลือกอย่างไรสำหรับโรงงานไทย

คอมเพรสเซอร์เป็นเครื่องจักรหัวใจของระบบลมอัด (compressed air system) ในโรงงานอุตสาหกรรมทุกประเภท — ตั้งแต่งานเชื่อม สายพานลำเลียง pneumatic tools ไปจนถึงระบบบรรจุภัณฑ์อาหารและยา การเลือก น้ำมันคอมเพรสเซอร์ ที่ตรงกับชนิด (rotary screw vs reciprocating) + viscosity grade + OEM spec มีผลโดยตรงต่อ:

• อายุการใช้งานเครื่อง — น้ำมันผิดทำให้ bearing seize ใน <500 ชั่วโมง
• คุณภาพลม — viscosity ผิดทำให้ oil carry-over ปนเปื้อนสายลม (ปัญหาในงาน food / pharma)
• ค่าไฟ — viscosity สูงเกินทำให้คอมเพรสเซอร์กินไฟเพิ่ม 8-15%
• ระยะเวลา drain — PAO/PAG synthetic 8,000 ชม. vs mineral 2,000 ชม.

บทความนี้สรุปข้อแตกต่างทางวิศวกรรมระหว่าง rotary screw compressor (RSC) และ reciprocating compressor (piston) — พร้อมตารางเลือกน้ำมันตาม ISO 6743-3 / DIN 51506 และ OEM spec ของ Atlas Copco, Ingersoll-Rand, Kaeser, ELGi สำหรับฝ่ายซ่อมบำรุงและฝ่ายจัดซื้อ

ความแตกต่างทางเครื่องกล — ทำไมน้ำมันต่างกัน

Rotary Screw Compressor (RSC)

• กลไก: rotor คู่ (male + female) หมุนตลอดเวลา — ไม่มีลูกสูบ
• อุณหภูมิจุดผสม oil-air: 80-100°C ตลอดเวลา ที่ separator
• Oil function: sealing (ปิดช่องระหว่าง rotor + housing) + cooling + lubricating bearing + sealing shaft
• Oil carry-over: สูง — น้ำมันคลุก air ตลอด ผ่าน separator + 2-stage filter ก่อนปล่อย
• ความต้องการน้ำมัน:
  • ความหนืดกลาง (ISO VG 46) — บางพอ rotor ขับได้ลื่น แต่หนาพอ seal
  • Oxidation stability สูง (ทำงานต่อเนื่อง 80-100°C → mineral oxidize เร็ว)
  • Demulsibility สูง (ต้องแยกน้ำที่ condensate ออกจากน้ำมันได้)
  • Foam resistance ดี

Reciprocating Compressor (Piston)

• กลไก: ลูกสูบเคลื่อนขึ้น-ลงในกระบอก, มี crankshaft + connecting rod
• อุณหภูมิ: crankcase 60-90°C; head + cylinder peak 180-220°C ระหว่างกดอัด
• Oil function: lubricate piston ring + cylinder wall + crankshaft bearing
• Oil carry-over: ต่ำ (ออกแบบ splash หรือ pressure feed — ไม่คลุก air เต็ม)
• ความต้องการน้ำมัน:
  • ความหนืดสูง (ISO VG 100-150) — ทนแรงกดที่ ring + cylinder wall
  • High flash point (≥240°C) — ห้องเผาไหม้ใกล้
  • Anti-wear (ZDDP หรือ ashless EP additives)
  • Carbon deposit resistance สูง

กฎหลัก: ห้ามใช้น้ำมัน reciprocating (VG 100-150) กับ rotary screw — ความหนืดสูงเกินทำให้ rotor stall + บัง bearing เสียก่อน 500 ชม. และห้ามใช้น้ำมัน rotary screw (VG 46) กับ reciprocating — viscosity บางเกินจะหายเข้าห้อง combustion ภายใต้แรงดัน

ตารางเลือกน้ำมันตาม ISO 6743-3 + DIN 51506

ชนิด Compressor	ISO 6743-3	DIN 51506	ISO VG ที่แนะนำ	Base Oil	OEM Spec ตัวอย่าง
Rotary Screw — Standard duty	DAB	VDL	VG 46	Mineral Group II / III	Atlas Copco Roto-Z, Ingersoll-Rand X-Tend
Rotary Screw — High temp / continuous duty	DAH	VDL	VG 46	PAO Group IV	Atlas Copco Roto-Inject Fluid (RIF), Kaeser SIGMA Fluid SC
Rotary Screw — Food grade (H1)	DAH + NSF H1	—	VG 46	PAG หรือ White Mineral	Atlas Copco Food Grade Fluid, ELGi Endura Lube FG
Rotary Screw — Hot summer / heavy load	DAH	VDL	VG 68	PAO	Kaeser SIGMA S-460
Reciprocating — General industrial	DAA	VCL	VG 100	Mineral Group II	Mobil Rarus 427, Shell Corena P
Reciprocating — High pressure / high temp	DAB	VDL	VG 150	Mineral หรือ PAO	Mobil Rarus 829, Shell Corena S4 P
Reciprocating — Breathing air (medical)	DAA + NSF	—	VG 100	Synthetic Diester	Anderol 555

หมายเหตุ: SAHA จัดจำหน่ายน้ำมัน ZIC HYDRO ISO VG 32/46/68 (DIN 51524 HLP) สำหรับ rotary screw — และน้ำมัน SK ZIC X-9000 หรือ X-Diesel pail สำหรับงาน reciprocating ที่ต้องการ viscosity สูง สอบถามรายละเอียดได้ที่ทีมขาย

สัญญาณว่าน้ำมันผิด — เช็คก่อน bearing fail

Rotary Screw

• Oil carry-over เพิ่ม >5 ppm ที่ outlet: น้ำมันบางเกิน หรือ separator element อายุยืน
• อุณหภูมิ shutdown 105°C ขึ้น: ความหนืดสูงเกิน หรือ cooler อุดตัน
• Foam ใน sight glass: demulsifier เสื่อม — drain ก่อนกำหนด
• Color เปลี่ยนเป็นน้ำตาลเข้ม + กลิ่นไหม้: oxidation รุนแรง — เปลี่ยนทันที

Reciprocating

• Carbon deposit ที่ valve plate / discharge port: น้ำมันบางเกิน หรือ flash point ต่ำเกิน — เปลี่ยน
• Crankcase pressure เพิ่ม: ring wear จาก lubricity ต่ำ
• Oil consumption เพิ่ม >2x baseline: ring sealing เสื่อม หรือ viscosity ผิด

คู่มือ drain interval

Compressor Type	Mineral Oil	PAO/PAG Synthetic
Rotary Screw — standard	2,000-4,000 ชม.	6,000-8,000 ชม.
Rotary Screw — clean room	1,500-3,000 ชม.	5,000-7,000 ชม.
Reciprocating — general	1,000-2,000 ชม.	3,000-5,000 ชม.
Reciprocating — outdoor	500-1,500 ชม.	2,000-4,000 ชม.

เทคนิคยืดอายุ: Take oil sample ที่ 50% ของ drain interval แล้วส่ง lab ตรวจ TAN/TBN/water content/wear metals — ถ้า TAN < 2.0 mg KOH/g และ water < 500 ppm → drain ต่อได้

เลือกอย่างไรเมื่อสั่ง

ขอ tax invoice + spec sheet จาก SAHA — ระบุ:

1. ยี่ห้อ + รุ่น compressor (เช่น Atlas Copco GA75 VSD+)
2. Application (oil-flooded screw / oil-free / piston single-stage / piston multi-stage)
3. Discharge pressure ที่ใช้งานจริง (bar)
4. Service environment (indoor / outdoor / clean room / food grade / explosive zone)
5. OEM warranty status — ถ้าเครื่องยัง warranty ต้องใช้ OEM-spec'd oil หรือ ASLE-/NSF-approved equivalent

Service บริการที่เกี่ยวข้อง

• น้ำมัน SK ZIC HYDRO 32/46/68 pail 18L + drum 200L พร้อมจัดส่งทั่วประเทศ
• Oil sampling kit + lab analysis (TAN/TBN/water/wear metals) — ผ่านเครือข่าย NACE/AMPP lab
• Compressor PM contract (oil change + filter element + separator) — รายปี
• Onsite oil flushing บริการสำหรับ compressor ที่เปลี่ยน base oil chemistry (mineral → PAO)

สรุปสำหรับฝ่ายจัดซื้อ

หากต้อง spec น้ำมันคอมเพรสเซอร์ใน TOR หรือ PR:

1. อ้าง ISO 6743-3 + DIN 51506 เป็น baseline (ใช้คำว่า "หรือเทียบเท่า")
2. ระบุ viscosity grade เดี่ยว — เช่น "ISO VG 46" ไม่ใช่ "VG 32-46"
3. ระบุ base oil type — เช่น "Group II mineral หรือ PAO Group IV"
4. ระบุ OEM equivalence — เช่น "เทียบเท่า Atlas Copco RIF หรือ Kaeser SIGMA Fluid SC"
5. ขอ MSDS + COA ทุก lot ที่จัดส่ง
6. กำหนด drain interval แยกตาม base oil — mineral 2,000 ชม. / synthetic 8,000 ชม.
7. กำหนด disposal method — น้ำมันใช้แล้วต้องผ่านบริษัทกำจัด waste oil ที่มี วอ. ใบอนุญาต

สำหรับโรงงานในกลุ่ม automotive / electronics / food / pharma — แนะนำเลือก PAO synthetic ทุก rotary screw เพราะ TCO 5 ปีถูกกว่า mineral 18-25% เมื่อนับรวมค่าไฟที่ลดได้ + drain interval ที่ยาวขึ้น

---

บทความนี้เป็นข้อมูลอ้างอิงทางวิศวกรรม ไม่ใช่คำแนะนำทดแทนการตรวจสอบ OEM manual หรือคำปรึกษาจากวิศวกรประจำโรงงาน — สำหรับ application พิเศษ (oil-free / clean room / food grade) ให้ติดต่อทีมวิศวกรรม Sahawatthanakit (1988) เพื่อ spec ที่เหมาะกับโรงงานของท่าน