ภาษีหัก ณ ที่จ่ายค่าคอมมิชชั่น — 40(1) หรือ 40(2)? อย่าหักผิดเป็น 3%

⚠️ บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อประกอบการตัดสินใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางภาษีหรือทางกฎหมาย การจัดประเภทเงินได้ขึ้นกับข้อเท็จจริงเฉพาะรายของแต่ละกิจการ ก่อนเปลี่ยนวิธีหักภาษี ณ ที่จ่าย ควรให้ผู้ทำบัญชี ผู้สอบบัญชี หรือที่ปรึกษาภาษีของบริษัทตรวจสอบข้อเท็จจริงของคุณเอง

ความผิดพลาดที่แพงที่สุดในเรื่องคอมมิชชั่น

พนักงานขายทำยอดได้ดี เดือนนี้ได้คอม ฿40,000 ฝ่ายบัญชีเปิดโปรแกรม หัก 3% เป็นเงิน ฿1,200 ยื่น ภ.ง.ด.3 จบ

ทำแบบนี้มา 3 ปีแล้ว ไม่เคยมีใครทัก

ปัญหาคือ — ถ้าคนที่ได้คอมคนนั้นคือ "ลูกจ้าง" ของคุณ วิธีนี้ผิดทั้งอัตราและผิดทั้งแบบฟอร์ม

และเรื่องนี้ไม่ใช่ความเห็น แต่ตรวจสอบได้จากแบบฟอร์มจริงของกรมสรรพากร

กฎเดียวที่ต้องจำ: ดูที่ "ความสัมพันธ์" ไม่ใช่ดูที่คำว่าคอมมิชชั่น

คำว่า "ค่าคอมมิชชั่น" ไม่ได้บอกอะไรเลยในทางภาษี สิ่งที่กำหนดวิธีหักคือ ผู้รับเงินเป็นใคร และมีความสัมพันธ์อะไรกับบริษัท

เงินได้ 40(1) — เงินได้เนื่องจากการจ้างแรงงาน

คำชี้แจงแบบ ภ.ง.ด.1 ของกรมสรรพากรนิยามไว้ว่า เงินได้ตามมาตรา 40(1) ได้แก่ เงินได้เนื่องจากการจ้างแรงงาน ไม่ว่าจะเป็นเงินเดือน ค่าจ้าง เบี้ยเลี้ยง โบนัส เบี้ยหวัด บำเหน็จ บำนาญ เงินค่าเช่าบ้าน และ "เงิน ทรัพย์สิน หรือประโยชน์ใดๆ บรรดาที่ได้เนื่องจากการจ้างแรงงาน"

วรรคสุดท้ายนั่นคือหัวใจ — คอมมิชชั่นที่จ่ายให้ลูกจ้างของคุณ ได้มาเนื่องจากการจ้างแรงงาน จึงเป็น 40(1)

เงินได้ 40(2) — เงินได้จากการรับทำงานให้

คำชี้แจงฉบับเดียวกันนิยาม 40(2) ว่า เงินได้เนื่องจากหน้าที่หรือตำแหน่งงานที่ทำ หรือจากการรับทำงานให้ ไม่ว่าจะเป็นค่าธรรมเนียม ค่านายหน้า ค่าส่วนลด เงินอุดหนุนในงานที่ทำ เบี้ยประชุม

สังเกตว่า "ค่านายหน้า" ถูกระบุชื่อไว้ตรงตัวในมาตรา 40(2) ไม่ใช่ 40(7) และไม่ใช่ 40(8)

ตารางตัดสินใจ: ใครได้คอม → หักยังไง → ยื่นแบบไหน

จุดที่คนพลาดมากที่สุดคือแถวที่ 2 — หลายคนเชื่อว่านายหน้าอิสระต้องหัก 3% แล้วยื่น ภ.ง.ด.3

ทำไมถึงไม่ใช่ ภ.ง.ด.3 — ตรวจกับเอกสารกรมสรรพากรได้เลย

คำชี้แจงของกรมสรรพากรเรื่องผู้มีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่ายตามแบบ ภ.ง.ด.3 ระบุชัดว่าใช้สำหรับผู้จ่ายเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(5) (6) (7) (8) เท่านั้น:

ไม่มี 40(2) อยู่ในรายการนี้ ดังนั้นค่านายหน้าจึงเข้า ภ.ง.ด.3 ไม่ได้ตั้งแต่แรก

แล้ว 3% มาจากไหน — มันมีจริง แต่ไม่ใช่ที่ตรงนี้

อัตรา 3% มีอยู่จริงและใช้บ่อยมาก จึงติดเป็นความเคยชิน ตามคำชี้แจง ภ.ง.ด.3 กรณีบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลจ่ายให้บุคคลธรรมดา (เฉพาะสัญญารายหนึ่งๆ ตั้งแต่ 1,000 บาทขึ้นไป):

จะเห็นว่า 3% ผูกอยู่กับ 40(6) (7) (8) — ไม่ใช่ 40(1) และไม่ใช่ 40(2)

ข้อควรระวัง: "รางวัล ส่วนลด หรือประโยชน์ใดๆ เนื่องจากการส่งเสริมการขาย" หัก 3% จริง แต่นั่นคือเงินที่จ่ายให้ ตัวแทนจำหน่ายหรือคู่ค้า ในโครงการส่งเสริมการขาย ไม่ใช่คอมมิชชั่นที่จ่ายให้พนักงานขายของคุณเอง อย่านำมาปนกัน

ตัวอย่างคำนวณจริง: พนักงานขายคนหนึ่ง

สมมติ นาย ก. เป็นพนักงานประจำ เงินเดือน ฿25,000 เดือนนี้ทำคอมได้ ฿40,000

❌ วิธีที่ทำผิดกัน

ผลคือ ยื่นผิดแบบ และยอดภาษีที่นำส่งไม่สัมพันธ์กับภาระภาษีจริงของ นาย ก.

✅ วิธีที่ถูก

คอมเป็น 40(1) ต้องรวมเข้ากับเงินเดือนก่อน แล้วคำนวณตามมาตรา 50(1):

กำหนดเวลา: ยื่นแบบกระดาษภายใน 7 วัน นับแต่วันสิ้นเดือนของเดือนที่จ่ายเงิน ส่วนยื่นผ่านอินเทอร์เน็ตขยายเวลาออกไปอีก 8 วัน

ข้อสังเกตสำคัญ: เดือนที่จ่ายคอมก้อนใหญ่ ยอดหักภาษีจะกระโดดขึ้นแรงกว่าเดือนปกติ เพราะเงินได้ทั้งปีถูกประมาณใหม่ ควรอธิบายให้พนักงานเข้าใจล่วงหน้า ไม่งั้นจะกลายเป็นเรื่องร้องเรียนทุกครั้งที่ทำยอดได้ดี

มุมประกันสังคม: สำคัญน้อยกว่าที่คิด เพราะมีเพดาน

คำถามที่ตามมาเสมอคือ คอมต้องเอาไปคิดเงินสมทบประกันสังคมด้วยไหม

คำตอบมี 2 ชั้น:

ชั้นที่ 1 — คอมนั้นเป็น "ค่าจ้าง" หรือไม่? เงินสมทบคำนวณจากค่าจ้าง ถ้าคอมไม่ถือเป็นค่าจ้างก็ไม่ต้องนำมารวม ประเด็นนี้ยังมีแนวคำวินิจฉัยขัดกันอยู่และขึ้นกับข้อเท็จจริงรายกรณี (เราแยกเขียนไว้ในบทความเรื่องค่าชดเชย)

ชั้นที่ 2 — ถึงเป็นค่าจ้าง ก็ติดเพดานอยู่ดี และชั้นนี้แหละที่ทำให้เรื่องเบาลงมากในทางปฏิบัติ

ตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 เพดานฐานค่าจ้างสำหรับคำนวณเงินสมทบผู้ประกันตนมาตรา 33 ปรับเป็นขั้นบันได:

สิ่งที่ตัวเลขนี้แปลว่า: พนักงานขายที่เงินเดือนฐาน ฿25,000 ก็เกินเพดาน ฿17,500 อยู่แล้วตั้งแต่ยังไม่ได้คอม ดังนั้นไม่ว่าเดือนนั้นจะได้คอม ฿5,000 หรือ ฿100,000 เงินสมทบก็ยังเป็น ฿875 เท่าเดิม

เรื่องประกันสังคมจึงมีผลจริงเฉพาะกับพนักงานที่ค่าจ้างฐานต่ำกว่าเพดาน เท่านั้น — ซึ่งมักไม่ใช่กลุ่มที่ได้คอมก้อนใหญ่

เช็กลิสต์ตรวจระบบของคุณ 5 ข้อ

1. เปิดดูว่าคอมของพนักงานประจำถูกยื่นในแบบไหน — ถ้าเจอใน ภ.ง.ด.3 หรือ ภ.ง.ด.53 นั่นคือสัญญาณผิดประเภททันที
2. แยกทะเบียนผู้รับคอมเป็น 3 กลุ่ม — ลูกจ้าง / บุคคลธรรมดาที่ไม่ใช่ลูกจ้าง / นิติบุคคล เพราะทั้งสามกลุ่มปฏิบัติไม่เหมือนกัน
3. ตรวจว่าโปรแกรมบัญชีตั้งค่า default เป็น 3% ไว้หรือเปล่า — ค่า default ที่ตั้งไว้ผิดคือสาเหตุที่ทำให้ผิดต่อเนื่องเป็นปี โดยไม่มีใครสั่งให้ผิด
4. ดูว่าคอมถูกรวมเข้าฐานคำนวณของเดือนที่จ่ายจริงหรือไม่ — ไม่ใช่คำนวณแยกเป็นก้อนต่างหาก
5. ถ้าพบว่าผิดมาแล้ว อย่าเงียบและอย่าแก้เอง — ให้ผู้ทำบัญชีประเมินว่าต้องยื่นเพิ่มเติมย้อนหลังแค่ไหน และมีเบี้ยปรับเงินเพิ่มหรือไม่

สรุป

หลักคิดสั้นที่สุด: ก่อนจะถามว่าหักกี่เปอร์เซ็นต์ ให้ถามก่อนว่า "คนนี้เป็นลูกจ้างเราหรือเปล่า" คำตอบของคำถามนั้นกำหนดทุกอย่างที่เหลือ

เครื่องมือที่ใช้ทำเรื่องนี้ได้ทันที

การหักภาษีให้ถูกต้องเริ่มจากการรู้ก่อนว่า แต่ละคนได้คอมเท่าไร และได้จากบิลไหนบ้าง ถ้ายอดคอมยังคำนวณมือในไฟล์ที่ไม่มีใครตรวจซ้ำได้ ฝ่ายบัญชีก็ตั้งต้นผิดตั้งแต่ตัวเลขแรก

เราทำ ระบบคำนวณค่าคอมมิชชั่นจากกำไรขั้นต้น (GP) เป็นไฟล์ Excel ที่:

• คำนวณคอมรายบิลจาก กำไรขั้นต้น (GP) ไม่ใช่จากยอดขาย — ตัวเลขที่ส่งต่อให้บัญชีจึงตรวจย้อนกลับได้ถึงบิลต้นทาง
• สรุปยอดคอมต่อคนต่อเดือน ในรูปแบบที่ยกไปเข้าฐานคำนวณ ภ.ง.ด.1 ร่วมกับเงินเดือนได้เลย
• แยกยอด จ่ายเต็ม / จ่ายล่วงหน้า / พักไว้ ให้เห็นชัด — สำคัญมาก เพราะภาระหักภาษี ณ ที่จ่ายเกิดเมื่อจ่ายเงิน ไม่ใช่เมื่อคำนวณสิทธิ์
• มีชีตประกาศนโยบายให้แก้ชื่อบริษัทแล้วใช้ได้เลย
• ไม่มีมาโคร เปิดได้ทั้ง Excel / LibreOffice / Google Sheets

จ่ายครั้งเดียว ฿999 — ราคาเปิดร้าน ถึง 31 ธ.ค. 2569 (ราคาเต็ม ฿1,490) · รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม 7% แล้ว · ออกใบกำกับภาษีเต็มรูปแบบในนามบริษัทได้ · ดาวน์โหลดทันทีหลังชำระเงิน

→ ดูรายละเอียดสินค้า